Reklama

Czy to zabytek?

PlacHalleraWędrując po starych miejscowościach co krok trafiamy na zabytki. Nie zawsze jednak zdajemy sobie sprawę, że bardzo wartościowy i podlegający ochronie może być cały zespół urbanistyczny: osada, stare miasto, osiedle, a nawet całe miasto. Wyjątkowy i wart zachowania może być nie tylko układ ulic, ale także place, zieleńce czy parki.







Do rejestru zabytków trafiają tylko nieliczne miejscowości. Gdy przyjrzymy się wymienionym miejscowościom, zauważymy jednak, iż reprezentują bardzo różne założenia. Mamy więc jedną z najstarszych form osadniczych na terenie Polski, czyli gród rozwijający się poprzez podgrodzie, osadę targową, po miasto lokacyjne. Znajdziemy też czternastowieczne miasto na prawie chełmińskim, dziewiętnastowieczną osadę patronacką oraz dwudziestowieczne miasto – ogród.

Najstarsze i nadal respektowane wpisy pochodzą z lat trzydziestych XX w. i w np. województwie mazowieckim dotyczą m.in. układu urbanistycznego Osi Saskiej w Warszawie.

Obecnie, począwszy od 1955 r., wpisem zostały objęte na tym terenie 32 układy urbanistyczne: Bieżuń, Ciechanów, Czersk, Czerwińsk nad Wisłą, Drobin, Gąbin, Gostynin, Góra Kalwaria, Iłża, Konstancin-Jeziorna, Latowicz, Łosice, Maków Mazowiecki, Milanówek, Mogielnica, Nowy Dwór Mazowiecki, Ostrołęka, Płock, Płońsk, Podkowa Leśna, Przasnysz, Pułtusk, Radom, Raszyn, Siedlce, Sierpc, Stanisławów, Wiskitki (jedyny układ ruralistyczny), Zwoleń, Żelechów oraz Żyrardów.

Ochronę konserwatorską ustanowiono także dla kilkudziesięciu układów urbanistycznych położonych na terenie Warszawy.
Najnowsze wpisy pochodzą z 2010 roku i obejmują osiedle Strzecha Polska w Komorowie, Akademię Obrony Narodowej w Rembertowie oraz warszawskie osiedle Praga II, mieszczące się na Pradze Północ, a wybudowane w latach 1952-56 w obrębie ulic: Ratuszowa, Jagiellońska, Darwina, Namysłowska.

Zdjęcie: pl.wikipedia.org