Reklama

Paski i zapaski

LowiczParafrazując poetę (Majakowski): „mówimy Łowicz, a w domyśle pasiak”. Ja dodałabym jeszcze: procesja na Boże Ciało (w tym roku 7 czerwca). Ale mnie Łowicz kojarzy się przede wszystkim z Księstwem Łowickim. Za chwilę powiem, dlaczego.









Historia Łowicza jest naprawdę długa i bogata. We wczesnym średniowieczu (XII-XIII w.) był w tym miejscu drewniany gród obronny strzegący przeprawy przez bagnistą dolinę Bzury. Był najprawdopodobniej jednym z pierwszych grodów piastowskich i miał ogromne strategiczne znaczenie. Najstarsza wzmianka o Łowiczu znajduje się już w bulli papieża Innocentego II z 7 lipca 1136 r., zatwierdzającej prawo arcybiskupów gnieźnieńskich do dóbr łowickich.


Druga stolicaLowicz1

Kiedy Łowicz otrzymał prawa miejskie dokładnie nie wiadomo, ale w przywileju menniczym z roku 1298 dla arcybiskupstwa gnieźnieńskiego mowa jest o oppidum (miasto). W latach późniejszych, po śmierci Zygmunta Augusta, w okresach bezkrólewia Łowicz pełnił funkcję drugiej stolicy Rzeczypospolitej, bo tutaj rezydował interreks, którym zwyczajowo był prymas Polski.

Ze względu na znaczenie Łowicza miastu przybywało z czasem wiele wartościowych obiektów architektury, a że uniknęło ono w czasie II wojny dużych zniszczeń wojennych, stanowi dziś jeden z najcenniejszych zespołów architektonicznych w regionie. Po pierwsze sam układ jest wyjątkowy: nieregularny, oparty na trzech równoległych ulicach ciągnących się wzdłuż Bzury i łączących główne place: kwadratowy Stary Rynek, trójkątny Nowy Rynek i mniejszy Przyrynek. Ale największą atrakcją dla zwiedzających jest katedra pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny z połowy XVII w. z ołtarzem głównym projektu Efraima Schroegera ozdobionym rzeźbami Jana Jerzego Plerscha. To właśnie stąd wyrusza procesja Bożego Ciała, obchodzi cztery ołtarze, wystawiane w tym dniu w pierzejach Starego Rynku, po czym wraca do katedry, gdzie odśpiewane zostaje uroczyste „Te Deum”. Nawet dla człowieka niewierzącego przeżycie jest niezapomniane.

OmówieniLowicz2e choćby pobieżne zabytków Łowicza wymaga dużego materiału – kto ciekaw może zajrzeć do przewodnika. Mnie zainteresowało co innego. W XIX wieku Łowickie wchodziło najpierw w skład Księstwa Warszawskiego, potem Królestwa Polskiego. W 1820 r. dobra przeszły na własność Wielkiego Księcia Konstantego i jego żony Joanny Grudzińskiej, która oficjalnie otrzymała tytuł "Księżnej Łowickiej" (nigdy w Łowiczu nie była, ale oczynszowała chłopów, stwarzając dla nich szanse rozwoju ekonomicznego). Do I wojny światowej Księstwo pozostawało bezpośrednią własnością carów, którzy często urządzali w okolicy wielkie polowania. Dekret cesarski z dnia 9 lipca 1822 r. wydany w Petersburgu, ustalał dokładnie granice Księstwa Łowickiego. Słup graniczny z 1829 r. stoi do dziś we wsi Patoki w gm. Nieborów. I to ten słup, który zresztą wcale nie jest łatwo znaleźć, był dla mnie magnesem.


Pierwszy na świecie

Oprócz wspomnianego słupa jest jeszcze most w Maurzycach (ok. 7 km od Łowicza) na rzecze Słudwi. Jest pierwszym na świecie drogowym mostem spawanym. Został wybudowany w 1929 roku według projektu warszawskiego inż. Stefana Bryły przez firmę „K. Rudzki i S-ka” w Mińsku Mazowieckim. Dotychczas konstrukcje mostowe łączono na nity, ten zespawano, zmniejszając masę z 70 ton konstrukcji nitowanej do 56 ton spawanej. Ten pionierski projekt ma dziś dużą wartość historyczną i inżynieryjno-techniczną, ma też status zabytku klasy 0. W 2009 r. poddany został generalnemu remontowi i jest dostępny do zwiedzania. Ponieważ jego gabaryty i konstrukcja nie spełniają warunków ruchu na międzynarodowej drodze (E30 ze Świecka do Terespola, droga krajowa nr 2), zabytkowy most został przesunięty o kilka metrów na północ, a na jego miejscu wybudowano większy i nowoczesny.Lowicz3

W Maurzycach jest również skansen należący do Muzeum w Łowiczu. Od końca lat 70. zgromadził ok. 40 obiektów architektury z terenu dawnego Księstwa Łowickiego. Rozmieszczone zostały według dwóch układów przestrzennych: tzw. starej wsi występującej do poł. XIX w., o kształcie zbliżonym do owalnicy z centralnym placem wioskowym oraz nowej wsi - ulicówki, powszechnej w II poł. XIX w. Według tych założeń usytuowano gospodarstwa (budynki mieszkalne oraz inwentarskie), prezentując w nich charakterystyczne dla wspomnianych okresów wyposażenie wnętrza i sposoby jego dekoracji. Uzupełnieniem gospodarstw w skansenie są przykłady tzw. małej architektury (studnie, kapliczki przydrożne) oraz budynki związane z wiejskimi rzemiosłami: kuźnia i wiatrak.


Lowicz4Księżackie muzeum

Muzeum w Łowiczu mieści się przy Starym Rynku 5/7, w gmachu pomisjonarskim ufundowanym przez arcybiskupa Michała Radziejowskiego. Budowę seminarium duchownego, prowadzonego przez misjonarzy, rozpoczęto w 1689 r. Autorem projektu był architekt królewski - Tylman z Gameren. W późniejszych latach szkoła została przeniesiona do Warszawy, a budynek pełnił funkcje czasem zaskakujące: m.in. był więzieniem dla powstańców i prawosławną cerkwią. W czasie II wojny światowej gmach został zniszczony i sukcesywnie odbudowany. Od połowy lat 50. jest siedzibą Muzeum.

Spośród kilkunastu tysięcy obiektów ponad połowę stanowią eksponaty etnograficzne z terenu Księstwa Łowickiego, ukazujące wszystkie aspekty kultury ludowej grupy etnicznej zwanej Księżakami Łowickimi. Jej symbolem jest charakterystyczny, pasiasty strój, do dziś noszony przez ludność podczas uroczystości kościelnych (legenda głosi, że mundury gwardii szwajcarskiej wzorowane są na łowickich pasiakach). Toteż technika powstawania tkanin i tematyka ubioru zajmują w ekspozycji istotne miejsce. Dział etnograficzny ma też stałą ekspozycję plenerową obok Muzeum, którą tworzą: biała chałupa z 2 poł. XVIII w. wraz z oborą i lamusem, zagroda zamknięta, tzw. okólnik, z poł. XIX w., sprzęty, narzędzia rolnicze oraz pojazdy używane w księżackim gospodarstwie.
Muzeum w Łowiczu czynne jest codziennie oprócz poniedziałków i dni poświątecznych (oba skanseny w okresie od 1 kwietnia do 31 października). Godziny otwarcia 10.00–16.00.
Ewa Ziegler


Zdjęcia: org.wikipedia.pl


JavaScript must be enabled in order for you to use Google Maps.
However, it seems JavaScript is either disabled or not supported by your browser.
To view Google Maps, enable JavaScript by changing your browser options, and then try again.