Reklama

Z browarem w tle

Zywiec1Żywiec. Nazwa tej urokliwej miejscowości na Śląsku wywodzi się prawdopodobnie od staropolskiego określenia żywego inwentarza, na co wskazywać może głowa byka w herbie. Faktem historycznym jest, że te okolice niegdyś słynęły z bydła, owiec i trzody oraz ich uboju. Według legendy natomiast złapano pod miastem żywego żubra i ofiarowano go księciu oświęcimskiemu, który w zamian nadał miastu herb z głową – no właśnie: żubra czy byka? - na niebieskim polu.



Kolebką Żywca było zasiedlone w czasach starożytnych przez Celtów wzgórze Grojec. W średniowieczu miasto było częścią księstwa oświęcimskiego i należało do Korony Czeskiej. W 1457 r. księstwo oświęcimskie zostało sprzedane Kazimierzowi Jagiellończykowi, tym samym zamek w Żywcu stał się własnością polskiego króla. W dziesięć lat później Kazimierz nadał dobra żywieckie – zwane odtąd Państwem Żywieckim – w dziedziczne władanie rodowi Komorowskich herbu Korczak. Była to nagroda za wsparcie króla w wyprawie na Węgry. Jednakże Komorowscy okazali się kiepskimi gospodarzami i dobra zaczęły przechodzić z rąk do rąk. W 1838 r. Państwo Żywieckie kupił książę cieszyński, arcyksiążę Karol Ludwik Habsburg-Lotaryński (potomek cesarzowej Marii Teresy) i włączył w skład Komory Cieszyńskiej, która dzięki przedsiębiorczości cieszyńskich Habsburgów należała do najbardziej dochodowych majątków szlacheckich w Austrii. Tak to w 1856 r. z inicjatywy Albrechta Fryderyka Habsburga powstał m.in. Browar Arcyksiążęcy – wizytówka miasta i obecnie drugi co do wielkości producent piwa w Polsce. W 1895 r. Państwo Żywieckie odziedziczył Karol Stefan Habsburg, który zapoczątkował żywiecką linię Habsburgów. Przebudował stary, neogotycki zamek z kamienia łamanego, zbudował neoklasycystyczny pałac zwany Nowym Zamkiem, przekomponował park w stylu angielskim. W Żywcu jest mnóstwo zabytków, zwłaszcza z czasów habsburskich, a mnie interesuje szczególnie Nowy Zamek, i to wcale nie ze względów architektonicznych.


Związki z HabsburgamiZywiec4

Mimo że Habsburgowie są rodem niemieckim, przedstawiciele linii żywieckiej konsekwentnie deklarowali swoją polskość i prowadzili propolską politykę. Koniec I wojny światowej zakończył okres rozbiorów Polski i zapoczątkował II Rzeczpospolitą, która na podstawie traktatu pokojowego w Saint-Germain przejęła wszystkie majątki cesarskie oraz rodzinne domu panującego. Na początku 1919 r. w żywieckich dobrach ustanowiono przymusowy zarząd państwowy. Jednak wkrótce został uchylony ze względu na zasługi rodziny Habsburgów dla państwa polskiego. Synowie Karola Stefana - Karol Olbracht i Leon Karol - walczyli w 1919 r. w obronie Lwowa w 1919 r. i w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 r. W okresie międzywojennym część swoich terenów podarowali państwu (np. stoki Babiej Góry, gdzie powstał Park Narodowy, czy majątek w Lipowej, z którego do dziś korzysta PAN). W 1921 r. Karol Stefan i cała jego rodzina otrzymali na swoją prośbę polskie obywatelstwo.

Ostatni właściciel Państwa Żywieckiego, Karol Olbracht Habsburg, był pułkownikiem WP. W listopadzie 1939 został przez Niemców aresztowany i prawie do końca wojny był przetrzymywany w cieszyńskim więzieniu. Skutkiem tortur podczas przesłuchań w Krakowie został jednostronnie sparaliżowany i stracił w jednym oku wzrok. Jednak nie podpisał niemieckiej volkslisty. Majątek trafił pod przymusowy zarząd III Rzeszy, jego żona Alicja Ankarcrona, Szwedka z pochodzenia, została internowana w Wiśle. Mimo to utrzymywała kontakt z Podziemiem (za co po wojnie została odznaczona Krzyżem Walecznych). Warto wspomnieć, że związek arcyksięcia Karola Olbrachta nie był związkiem osób równego stanu, a potomstwo z niego zrodzone nie miało prawa sukcesji tronu austriackiego i otrzymało nazwisko oraz tytuł książąt Altenburg. Po wojnie cała rodzina została zmuszona przez władze komunistyczne do wyjazdu z Polski; osiedli w Szwecji. Państwo Żywieckie zaś po 477 latach istnienia zlikwidował dekret o reformie rolnej. Ale to jeszcze nie koniec.

Syn Karola Olbrachta, Karol Stefan Altenburg, mieszka obecnie pod Sztokholmem. Jego siostra, urodzona 8 grudnia 1923 r. w Żywcu Maria Krystyna Immaculata Elżbieta Renata Alicja Gabriela, w r. 1993 odzyskała polskie obywatelstwo i wróciła na stałe do Żywca. Mieszka w jednym ze skrzydeł Nowego Zamku. W grudniu 2011 prezydent Komorowski odznaczył ją Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.


Co zobacZywiec3zyć

W pozostałej części neoklasycystycznego Nowego Zamku po wojnie zostało założone technikum - Zespół Szkół Drzewnych i Leśnych, działające do dziś. Stary Zamek wzniesiony jeszcze przez Komorowskich w latach 1485-1500 i wielokrotnie przebudowywany, jest siedzibą Muzeum Miejskiego.

Jest jeszcze w Żywcu, wśród wielu innych zabytków, koniecznie wart odwiedzenia kościół katedralny pw. Narodzenia NMP z pierwszej połowy XV w. z drewnianym ołtarzem z 1724 r. Jest piękny, gotycki kościół pw. św. Krzyża wzniesiony w 1428 r., rozbudowany w okresie baroku. Nawa ma sklepienia kolebkowe, a spadzisty dach pokryty jest gontem. W ołtarzu głównym znajduje się wczesnobarokowy drewniani krucyfiks. Po bokach umieszczono nieco nowsze posągi Matki Boskiej, św. Jana Ewangelisty oraz Marii Magdaleny. Na zewnątrz, za absydą znajduje się Kalwaria z drewnianymi, polichromowanymi barokowymi rzeźbami ukrzyżowanego Chrystusa i łotrów. Obok kościoła chowano przestępców skazanych przez sąd miejski na karę śmierci; na ich grobach umieszczono kamienne krzyże. Do dzisiaj zachował się tylko jeden.


Smak piwaZywiec5

Zabytkiem są również zabudowania browaru. Browar w Żywcu powstał z inicjatywy księcia cieszyńskiego i właściciela tzw. Państwa Żywieckiego, Albrechta Fryderyka Habsburga. Arcyksiążę rad z dochodów z założonego przezeń wcześniej browaru w Cieszynie zlecił budowę nowego w dobrach żywieckich. Kamień węgielny położono w czerwcu 1852 roku. Za rok założenia browaru w Żywcu przyjmuje się oficjalnie 1856 r., czyli datę rejestracji firmy. Wtedy w browarze były już: warzelnia, słodownia z suszarnią, piwnice fermentacyjne i składowe. W 1857 r. Habsburgowie dokupili jeszcze dwie działki nad rzeką Leśna wraz z zezwoleniem na ujęcie wody dla browaru i zakładem do spławu drzewa.

Podczas II wojny światowej browar został przejęty przez III Rzeszę i produkował głównie dla wojska. Co dziwne, Niemcy wycofując się zniszczyli w mieście niemal wszystkie ważniejsze obiekty, a browar ocalał. Bezpośrednio po przejściu frontu zakład przejęła Armia Czerwona, a od niej Skarb Państwa. W 1994 roku głównym udziałowcem w przedsiębiorstwie Browary Żywiec SA został holenderski koncern Heineken.

W 150 rocznicę założenia habsburskiego browaru w jego najstarszej, historycznej części powstało Muzeum Browaru Żywiec. W wykutych w skale piwnicach leżakowych urządzono 18 sal wystawowych, które odwzorowują proces powstawania piwa w browarze. Zwiedzanie rozpoczyna się w sali, gdzie pokazane są składniki z których robi się piwo oraz szczegółowa makieta browaru. W kolejnych pomieszczeniach można zobaczyć, jak żyło się tutaj w XIX w.: pracownię architektoniczną, zakład bednarski, drukarnię, sklep kolonialny, galicyjską karczmę. Kolejne sale pokazują proces tworzenia piwa od dawnych czasów po współczesne, a także wiek XX. Po zwiedzaniu możliwa jest degustacja piwa. Wizytę należy zgłosić telefonicznie lub poprzez e-mail, bo pierwszeństwo zwiedzania przysługuje grupom i osobom mającym wcześniejszą rezerwację. Indywidualni goście są dołączani do grup zorganizowanych. Muzeum czynne jest od wtorku do niedzieli w godz. 10.00-18.00.

Ewa Ziegler


Zdjęcia: commons.wikimedia.org, www.convention.katowice.eu


Gdzie szukać:

Żywiec, pow. żywiecki, woj. śląskie

JavaScript must be enabled in order for you to use Google Maps.
However, it seems JavaScript is either disabled or not supported by your browser.
To view Google Maps, enable JavaScript by changing your browser options, and then try again.